ZEOPEDIA

Nasza Zeopedia to zbiór pojęć związanych z zeolitami. Wykorzystujemy ogólnodostępne źródła takie jak internet, a zwłaszcza Wikipedię, strony tematyczne, publikacje naukowe itp. Zachęcamy do przesyłania nam pojęć i terminów, których brakuje Wam w naszej Zeopedii. 🙂

Hasła

a | b | c | d | e | f | g | h | k | l | m | n | o | p | r | s | t | y | z

ABSORBAT - 

Absorbat jest substancją, ulegającą procesowi absorpcji, czyli pochłaniania. Jest on pochłaniany przez całą objętość absorbentu. Najczęściej absorbat stanowi ciecz, gaz lub mieszaninę gazów.

ABSORBENT - 

Absorbent to, ogólnie mówiąc, pochłaniacz. Jest on substancją (najczęściej ciałem stałym lub cieczą), pochłaniającą, czyli absorbującą inną substancję. Zjawisko absorpcji zachodzi na całej objętości absorbentu.

ABSORPCJA - 

Absorpcja (łac. absorptio) oznacza, najprościej mówiąc, pochłanianie. Idąc dalej, termin ten generuje nam kolejne, pokrewne pojęcia: substancja, która jest pochłaniana to absorbat, natomiast substancja, która jest „pochłaniaczem”, to absorbent. Absorbent stanowi odrębną od absorbatu fazę.

Absorpcja jest procesem, który rządzi się następującymi prawami:

-jest to proces dyfuzyjny, czyli, mówiąc prościej, polegający na bezładnym ruchu elementów danego układu, dążącym do ustalenia się pewnej równowagi koncentracji.

-jest to proces zachodzący na całej objętości absorbatu;

-jest to proces bardzo przydatny w wielu dziedzinach nauki i mający w związku z tym wiele ciekawych odmian; wyróżniamy na przykład absorpcję neutronów, absorpcję rentgenowską, absorpcję promieniowania, absorpcję termiczną i inne. Absorpcja jest doskonałym sposobem na wyizolowanie lub usunięcie ze środowiska pewnych substancji.

Absorpcja, adsorpcja oraz wymiana jonowa należą do szeroko rozumianych procesów sorpcji. O ile nikt nie ma wątpliwości, że wymiana jonowa jest odrębnym procesem, o tyle, prawdopodobnie ze względu na podobieństwo nazw, absorpcja często bywa mylona z adsorpcją. Należy jednak podkreślić, że procesy te posiadają nieco odmienny charakter: o ile absorpcja dąży do ustalenia pewnej równowagi stężeń i zachodzi na całej objętości absorbatu, o tyle proces adsorpcji ma charakter powierzchniowy i występuje jedynie na granicy faz; prowadzi on tym samym do lokalnego wzrostu stężenia danej substancji na powierzchni substancji adsorbującej.

Procesem odwrotnym do procesów sorpcji jest desorpcja.

ADSORBAT - 

Adsorbat, czyli substancja adsorbowana. Jest to ciecz, gaz lub substancja w nich rozpuszczona, która w procesie adsorpcji gromadzi się na powierzchni adsorbentu.

ADSORBENT - 

Jest to substancja, na powierzchni której zachodzi zjawisko adsorpcji. Ponieważ adsorpcja jest procesem zachodzącym wyłącznie na granicy faz, zdolność adsorpcyjna danego adsorbentu zależy w dużym stopniu od wielkości jego powierzchni.

ADSORPCJA - 

Jest to zjawisko, którego nazwa wywodzi się z łaciny, z połączenia przedrostka ad- (przy-) z wyrazem sorbere (pochłaniać). Zgodnie z etymologią, jest to proces polegający na przyciąganiu, zagęszczaniu i gromadzeniu się jednej fazy (adsorbatu) na powierzchni drugiej fazy (adsorbentu). Należy podkreślić, że adsorpcja zachodzi wyłącznie na granicy dwóch faz, dążąc do zagęszczenia cząsteczek lub jonów adsorbatu na powierzchni adsorbentu w postaci cienkiej warstwy. Ze względu na rodzaj faz, biorących udział w zjawisku adsorpcji, wyróżniamy następujące odmiany tego procesu:

ciało stałe–ciecz, ciecz–ciecz, ciecz-gaz i ciało stałe–gaz.

Najbardziej rozpowszechniona w przyrodzie jest adsorpcja substancji znajdujących się w fazie gazowej na powierzchni ciał stałych. Biorąc pod uwagę charakter zjawisk, odpowiadających za proces adsorpcji, wyróżniamy adsorpcję: fizyczną oraz chemiczną.

ADSORPCJA CHEMICZNA (chemisorpcja) - 

Jest to proces adsorpcji, w trakcie którego dochodzi do utworzenia nowych wiązań chemicznych pomiędzy cząsteczkami (lub atomami) adsorbentu i adsorbatu. Najczęściej są to wiązania kowalencyjne, a wytworzona w tym procesie energia (ciepło reakcji) jest znacznie większa, niż w przypadku fizysorpcji i wynosi około 200 kJ/mol. Zaadsorbowana w tym procesie cząsteczka może ulec rozpadowi (fragmentacji) na skutek działania atomów powierzchniowych.

ADSORPCJA FIZYCZNA (fizysorpcja) - 

Jest to zjawisko adsorpcji, której źródłem jest występowanie pomiędzy cząsteczkami adsorbentu i adsorbatu sił van der Waalsa (sił międzycząsteczkowych), będące z kolei efektem oddziaływań dipolowych lub dyspersyjnych. W trakcie procesu adsorpcji fizycznej uwalniana jest stosunkowo niewielka energia cieplna, wynosząca poniżej 20 kJ/mol; dla odróżnienia, przy adsorpcji chemicznej uwalniana jest energia cieplna o wielkości średnio 200 kJ/mol. Niewielka energia procesu fizysorpcji nie prowadzi do zerwania wiązań międzycząsteczkowych, więc cząsteczki adsorbatu zachowują swoją tożsamość, chociaż mogą niekiedy ulegać drobnym odkształceniom.

Na wielkość adsorpcji fizycznej wpływ mają następujące czynniki:

-temperatura adsorbatu - im wyższa temperatura, tym szybsza i łatwiejsza reakcja fizysorpcji;

-ciśnienie lub stężenie adsorbatu - im niższe ciśnienie, tym łatwiejsza i szybsza jest reakcja.

ADSORPCJA ZMIENNOCIŚNIENIOWA (PSA) - 

Adsorpcja zmiennociśnieniowa, ( ang. PSA - Pressure Swing Adsorption) jest technologią rozdziału gazów, opartą o wykorzystanie zjawiska adsorpcji. Jest to metoda wykorzystująca różnice w szybkości adsorpcji oraz chłonności sorpcyjnej poszczególnych składników mieszaniny gazów na danym adsorbencie. Instalacja do PSA składa się z kilku zbiorników ciśnieniowych, wypełnionych adsorbentem, przy czym ciśnienie w poszczególnych zbiornikach zmienia się w trakcie przeprowadzania procesu adsorpcji. W charakterze adsorbentu najczęściej wykorzystywany jest węgiel aktywny, tlenek glinu, silikażel lub zeolity. Proces przebiega cyklicznie, przy czym adsorpcja prowadzona jest przy zwiększonym ciśnieniu, a desorpcja przy obniżonym, zbliżonym do atmosferycznego. Odmianą PSA jest VSA, gdzie w trakcie desorpcji stosowane jest ciśnienie niższe od atmosferycznego (zwykle proces ten przeprowadzany jest w próżni).

AEROŻEL - 

Aerożel jest ciałem stałym, przypominającym bardzo lekką pianę. Charakteryzuje się niezmiernie małą gęstością, rzędu 1,9-150 mg/cm³ (dla porównania, powietrze posiada gęstość 1,2 mg/cm³). Około 90 do 99,8% masy aerożelu stanowi właśnie powietrze. Pierwsze aerożele zostały stworzone w 1931 roku przez Samuela Stephensa Kistlera, jednak miały one tendencję do zapadania się i długo nie znalazły praktycznego zastosowania. Do produkcji aerożeli wykorzystuje się nanotechnologię, a ze względu na fakt, że posiadają one najmniejszy spośród ciał stałych współczynnik przewodzenia ciepła, stosowane są głównie w charakterze doskonałych materiałów termoizolacyjnych. Aerożele są również hydrofobowe i odporne na ściskanie oraz rozciąganie. Są jednak materiałami dość kruchymi i nieodpornymi na skręcanie oraz ścinanie. Większość aerożeli wykonywana jest z krzemionki, ale do ich wytworzenia można używać również zeolitów.

ALFLARSENIT - 

Alflarsenit jest zeolitem o wzorze chemicznym |NaCa2(H2O)2| [Be3Si4O13(OH)]. Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym, bezbarwne lub jasnobeżowe. Nazwa została utworzona na cześć norweskiego mineraloga, Alfa Olava Larsena. Alflarsenit występuje w południowej Norwegii, gdzie został odkryty w pegmatytach kamieniołomu Tuften.

AMICYT - 

Amicyt jest zeolitem o wzorze chemicznym |K4Na4(H2O)10| [Al8Si8O32]. Tworzy kryształy o pokroju bipiramidy tetragonalnej, zwykle bezbarwne lub zabarwione na biało lub w odcieniach szarości. Nazwa minerału upamiętnia Giovana Battistę Amici (1786-1863), włoskiego przyrodnika, matematyka i optyka. Amicyt po raz pierwszy odkryty został w miejscowości Höwenegg w południowych Niemczech. Poza miejscem odkrycia, minerał występuje jeszcze tylko na półwyspie Kola w Rosji.

ANALCYM - 

Pod względem chemicznym jest to uwodniony glinokrzemian sodu o wzorze (Na[AlSi2O6] x H2O). Jest to bardzo pospolity minerał, zaliczany do glinokrzemianów z grupy zeolitów oraz do skaleniowców. Nazwa analcym wywodzi się od greckiego słowa analkis (słaby), co prawdopodobnie ma związek z niewielkimi możliwościami naelektryzowania go przez pocieranie.

Analcym powstaje jako produkt działalności hydrotermalnej niskich temperatur. Mimo powszechności występowania tego minerału, niezmiernie rzadko można natrafić na prawidłowo wykształcone kryształy. Najczęściej spotyka się okazy bezbarwne lub o zabarwieniu białym, szarym, żółtawym, czerwonawym lub zielonawym. Analcym krystalizuje w układzie regularnym i wykazuje twardość 5,5, przełam muszlowy oraz szklisty połysk.

BELLBERGIT - 

Bellbergit jest zeolitem o wzorze chemicznym (K,Ba,Sr)2Sr2Ca2(Ca,Na)4(H2O)30|[Al18Si18O72]. Tworzy niewielkie kryształy o pokroju heksagonalnym. Bellbergit został odkryty i opisany w 1993 roku. Jest niezwykle rzadkim zeolitem, występującym w miejscowości Bellberg w Niemczech.

BIKITAIT - 

Bikitait jest bardzo rzadkim zeolitem o wzorze chem. |Li(H2O)| [AlSi2O6]. Krystalizuje w układzie jednoskośnym lub trójskośnym. Tworzy pryzmatyczne kryształy o barwie żółtej, czerwonej, różowej, białej lub całkowicie bezbarwne. Minerał został odkryty i opisany w 1957 roku, zaś jego nazwa wywodzi się od miejsca odkrycia – miejscowości Bikita w Zimbabwe. Poza miejscem odkrycia, występuje jedynie w Foot Mine, w Karolinie Północnej (USA).

CHABAZYT, CHABASYT - 

Pod względem chemicznym jest to uwodniony glinokrzemian wapnia i sodu (Ca, Na2)[Al2Si4O12] x 6H2O. Chabazyt jest szeroko rozpowszechnionym glinokrzemianem, zaliczanym do grupy zeolitów. Jego nazwa wywodzi się od greckiego słowa khabazios, oznaczającego ziarnko gradu, co ma związek w wyglądem tego minerału. Chabazyt jest produktem niskotemperaturowych procesów hydrotermalnych, powstającym najczęściej w pustkach skał wylewnych lub metamorficznych, ale znajduje się go również w kawernach skał osadowych oraz w osadach gorących źródeł. Krystalizuje w układzie trygonalnym, często tworząc zbliźniaczenia. Tworzy skupienia zbite, ziarniste, o barwie białej, żółtej, czerwonej brunatnej lub zielonawej; może być również całkowicie bezbarwny. Wykazuje zieloną luminescencję dla promieniowania długofalowego. Jest średnio twardym (4-5 w skali Mohsa) i kruchym minerałem, cenionym przez kolekcjonerów.

CHIAVENNIT - 

Chiavennit jest zeolitem występującym w dwóch odmianach:

chiavennit o wzorze chem. |CaMn(H2O)2| [Be2Si5O13(OH)2]

ferrochiavenit o wzorze |Ca1-2Fe(H2O)2| [Be2Si5O13(OH)2].

Po raz pierwszy został znaleziony i opisany w 1983 roku, zaś jego nazwa wywodzi się od miejsca odkrycia – Chiavenna, zlokalizowanej we włoskich Alpach. Minerał występuje też dość powszechnie w okolicach Oslo (Norwegia).

COWLESYT - 

Cowlesyt jest zeolitem o wzorze chem. Ca(H2O)5.3|[Al2Si3O10]. Krystalizuje w układzie rombowym, tworząc niezwykle cienkie płytki o barwie białej lub bezbarwne. Minerał został odkryty i opisany w 1975 roku, zaś jego nazwa upamiętnia amerykańskiego mineraloga, Johna Cowlesa. Cowlesyt jest dość rzadkim zeolitem, powstającym jako produkt niskotemperaturowych przemian skał bazaltowych.

CRONSTED AXEL FREDERIK - 

Szwedzki baron, chemik i mineralog, odkrywca zeolitów (1756) oraz niklu (1951). Urodzony 23 grudnia 1722 w Ströpsta, zmarł 19 sierpnia 1765 w Sztokholmie. Był uczniem Georga Brandta, odkrywcy kobaltu.

DACHIARDYT - 

Dachiardyt jest zeolitem występującym w dwóch odmianach:

Dachiardyt-Ca |( Ca0.5,Na,K)5(H2O)13|[Al5Si19O48] oraz Dachiardyt-Na |( Na,K,Ca0.5)4(H2O)13|[Al4Si20O48].

Krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc kryształy bezbarwne lub zabarwione na biało, zielono, żółtawo lub czerwono. Minerał został odkryty i opisany w 1906 roku przez włoskiego mineraloga D’Achiardi. Nazwa Dachiardyt ma jednak uczcić ojca odkrywcy, Antonio D’Achiardiego (1839-1902), który był pierwszym profesorem mineralogii na Uniwersytecie w Pizie. Dachiardyt jest stosunkowo rzadkim zeolitem, występującym głównie w skałach bogatych w krzemionkę. Jest on produktem późnych przemian skał pegmatytowych. Znane są wystąpienia we Włoszech, na Elbie, w USA, Kanadzie, Japonii oraz Austrii. Dachiardyt często współwystępuje z mordenitem, ferrierytem i klinoptylolitem.

DIRENZOIT - 

Direnzoit jest zeolitem o wzorze chem. NaK6MgCa2(H2O)36[Al13Si47O120]. Po raz pierwszy został odnaleziony w okolicach miejscowości St. Pierre Eynac, położonej w prowincji Velay we Francji. Nazwa minerału upamiętnia doktora Francesco Di Renzo, dyrektora badań w Laboratoire de Matériaux Catalytiques et Catalyse en Chimie Organique (Francja).

EPISTYLBIT - 

Jest to rzadki minerał, należący do gromady glinokrzemianów i zaliczany do zeolitów. Z reguły tworzy jednoskośne kryształy lub ziarniste i promieniste skupienia o barwie białej, żółtawej lub też bezbarwne. Z wyglądu przypomina nieco stiblit, co tłumaczy jego nazwę (epi – bliski, gr.) Wykazuje twardość 4,5, za wyjątkiem płaszczyzny [010], dla której jego twardość wynosi 3,5. Występuje na Islandii, wyspach Färöer, w Indiach oraz w Nowej Szkocji.

ERIONIT (grupa) - 

Grupę erionitu tworzą trzy zeolity:

  • Erionit-Ca o wzorze chem. |K2(Ca0.5,Na)8(H2O)30|[Al10Si26O72]

  • Erionit-Na o wzorze chem. |K2(Na,Ca0.5)7(H2O)30|[Al9Si27O72]

  • Erionit-K o wzorze chem. |K2(K,Na,Ca0.5)7(H2O)30|[Al9Si27O72]

Erionit został opisany po raz pierwszy w 1898 roku. Jest to zeolit stosowany w przetwórstwie paliw płynnych przez firmę Mobil Oil. Jest minerałem groźnym dla zdrowia, zaś jego igiełkowe kryształy wykazują znacznie większą zjadliwość, niż włókna azbestu. Z tego powodu wydobycie oraz przetwarzanie tego minerału powinno odbywać się z zachowaniem szczególnych środków bezpieczeństwa, aby uniknąć narażania ludzi i zwierząt na ekspozycję.

FAUJASYT - 

Jest to dość rzadki minerał o wzorze chemicznym (Na2, Ca, Mg)3-4[(Si, Al)24O48] x 32 H2O, należący do krzemianów z grupy zeolitów. Krystalizuje w układzie regularnym, wykazując twardość rzędu 4,5-5. Tworzy kryształy bezbarwne, białe lub jasnobrunatne. Powstaje jako produkt procesów hydrotermalnych. Odkryty został w 1842 roku przez francuskiego mineraloga, Alexisa Damour. Zgodnie z życzeniem odkrywcy, nazwa minerału upamiętnia francuskiego geologa i wulkanologa, Faujas'a de Saint Fond, żyjącego w latach 1741-1819.

FERRIERYT - 

Jest to bardzo rzadki minerał z gromady krzemianów, o wzorze chemicznym (Na,K)2Mg[OH/Al3Si15O36] x 9 H2O. Zaliczany jest do grupy zeolitów. Krystalizuje w układzie rombowym, tworząc kryształy o barwie białej, żółtawej, czerwonawej lub bezbarwne. Jest on produktem przeobrażeń skał magmowych, występującym zazwyczaj w pęcherzach pogazowych skał wulkanicznych. Tworzy promieniste lub sferolityczne, zbite skupienia, złożone z kryształów o pokroju igiełkowym lub włosowym. Często występuje w towarzystwie kalcytu oraz heulandytu. Nazwa, mimo skojarzeń z żelazem, pochodzi od nazwiska kanadyjskiego geologa Waltera Fredericka Ferriera, żyjącego w latach 1865-1950.

FLöRKEIT - 

Flörkeit jest zeolitem o wzorze chem. K3Ca2Na(H2O)12[Al8Si8O32]. Tworzy bezbarwne kryształy o pokroju pseudo-jednoskośnym. Minerał został odkryty i opisany w 2009 roku przez niemieckiego badacza Lengauera. Nazwa flörkeit została nadana dla upamiętnienia niemieckiego mineraloga i krystalografa, Otto Wilhelma Flörke. Minerał występuje w pobliżu wulkanu Bellerberg w Niemczech.

GARRONIT - 

Garronit jest zeolitem o wzorze chem. |(Ca0.5,Na)6(H2O)14| [Al6Si10O32]. Występuje najczęściej w postaci zbitych, włóknistych agregatów, często o koncentrycznej budowie, zwykle bezbarwnych lub białych. Został odkryty i opisany w 1962 roku. Nazwa minerału pochodzi od płaskowyżu Garron, położonego w Irlandii Północnej. Poza krajem odkrycia, garronit występuje również w Niemczech, Francji i USA.

GAULTYT - 

Gaultyt jest zeolitem o wzorze chem. |Na4(H2O)5|[Zn2Si7O18]. Po raz pierwszy został odkryty i opisany przez Ercita i Vana Velthuizen, w 1994 roku. Nazwa upamiętnia kanadyjskiego mineraloga, Roberta Allena Gault z Kanadyjskiego Muzeum Naturalnego w Ottawie (Kanada), ze względu na jego wkład w badanie mineralogii rejonu Mont Saint-Hilaire, gdzie minerał został odkryty. Gaultyt nie występuje nigdzie indziej, poza miejscem odkrycia.

GISMONDYT (gismondyn) - 

Jest to rzadki minerał z gromady krzemianów, należący do grupy zeolitów. Pod względem chemicznym gismondyn jest uwodnionym glinokrzemianem wapnia o wzorze Ca[Al2Si2O8] x 4 H2O. Powstaje jako produkt procesów hydrotermalnych, najczęściej w pustkach law bazaltowych. Krystalizuje w układzie jednoskośnym, niemal zawsze tworząc zlbiźniaczenia o wyglądzie podwójnej piramidy o kwadratowym przekroju; niekiedy tworzy też kryształy pseudorombowe.

Nazwa minerału pochodzi od nazwiska jego odkrywcy, włoskiego mineraloga Carlo Gismondiego, żyjącego w latach 1762-1824. Gismondyt występuje we Włoszech, Niemczech, Czechach, USA, na Islandii oraz w Australii. W Polsce został zidentyfikowany w okolicach Legnicy.



GMELINIT - 

Jest to bardzo rzadki minerał, zaliczany do gromady krzemianów, do grupy zeolitów. Pod względem chemicznym jest on uwodnionym glinokrzemianem sodu i wapnia o wzorze (Na2Ca)[Al2Si4O12] x 6 H2O. Zwykle tworzy izometryczne kryształy o pokroju tabliczkowym. Często krystalizuje w postaci romboedrów lub bipiramidy heksagonalnej o prążkowanych ścianach. Występuje w pustkach skał wulkanicznych, tworząc zbliźniaczenia lub szczotki krystaliczne, najczęściej przybierające formę wolnostojących grup kryształów. Nazwa minerału pochodzi od nazwiska chemika i mineraloga, Christiana Gmelina (1792-1860).

GOBBINSYT - 

Gobbinsyt jest zeolitem o wzorze chem. |(Na, Ca0.5)6(H2O)12|[Al6Si10O32]. Występuje w postaci zbitych agregatów, utworzonych z włóknistych kryształów o barwie kredowobiałej lub brązowej. Minerał został odkryty i opisany w 1982 roku. Nazwa pochodzi od Gobbins w Północnej Irlandii, gdzie gobbinsyt występuje w skałach bazaltowych w okolicy Hills Port. Poza miejscem odkrycia minerał występuje także w Australii oraz Japonii.

GONNARDYT - 

Jest to bardzo rzadki minerał z gromady krzemianów, z grupy zeolitów. Pod względem chemicznym jest uwodnionym glinokrzemianem wapnia i sodu o wzorze chemicznym Na2Ca[Al4Si6O20] x 7 H2O. Gonnardyt jest produktem procesów hydrotermalnych, występującym w pęcherzach pogazowych, druzach oraz szczelinach skał. Zwykle tworzy kryształy o pokroju włoskowym lub igiełkowym, formując zbite, nerkowate, promieniste lub włókniste skupienia. Gonnardyt krystalizuje w układzie rombowym, a jego kryształy są bezbarwne, białe, szare lub żółtawe, przy czym zazwyczaj tworzy agregaty nieprzekraczające 4mm. Nazwa minerału pochodzi od nazwiska mineraloga Ferdinanda P.J. Gonnarda z Lionu, żyjącego w latach 1833-1923.

GOOSEKREEKIT - 

Goosekreekit jest zeolitem o wzorze chem. |Ca2(H2O)10|[Al4Si12O32]. Minerał został odkryty w 1980 roku w kamieniołomie Goose Creek, położonym w stanie Virginia, w USA. Goosekreekit powstaje w dość wysokich, jak na zeolity temperaturach, występujących np. w żyłach pegmatytowych wtórnie przeobrażonych przez późniejszą intruzję. Występuje też w bazaltach w zachodnich Indiach, gdzie gradient temperatur podczas krystalizacji był wysoki.

HARMOTOM - 

Jest to rzadki minerał z gromady krzemianów, zaliczany do zeolitów. Z chemicznego punktu widzenia jest on uwodnionym glinokrzemianem baru o wzorze Ba[Al2Si6O16] x 6 H2O. Harmotom został odkryty w 1801 roku. Zwykle spotykany jest w pustkach skał wulkanicznych i pęcherzach pogazowych, a także w hydrotermalnych żyłach kruszcowych i w druzach skał wylewnych. Krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc kryształy o pokroju słupkowym, listewkowym lub tabliczkowym. Harmotom często tworzy zbliźniaczenia, dzięki czemu jego kryształy przyjmują formę przypominającą układ rombowy lub tetragonalny. Może również tworzyć formy bliźniacze o charakterze krzyżowym, złożone z czterech wzajemnie przerastających się kryształów.

HEULANDYT - 

Jest to rzadki minerał, należący do glinokrzemianów z grupy zeolitów. Jest on uwodnionym glinokrzemianem wapnia o wzorze Ca[Al2Si7O18] x 6 H2O. Heulandyt jest produktem procesów hydrotermalnych, zazwyczaj występującym w szczelinach i pęcherzach pogazowych w obrębie skał wulkanicznych. Krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc kryształy o pokroju słupkowym i tabliczkowym. Występuje w zbitych, ziarnistych i promienistych skupieniach, złożonych z białych, różowych, szarych lub bezbarwnych kryształów. Nazwa heulandyt pochodzi od kolekcjonera minerałów J.H. Heulanda. Odmianą heulandytu jest klinoptylolit.

KALBORSYT - 

Kalborsyt jest zeolitem o wzorze chem. |K6B(OH)4Cl|[Al4Si6O20]. Tworzy kryształy bezbarwne lub jasnobrązowe. Po raz pierwszy został odnaleziony opisany w 1980 roku w rejonie półwyspu Kola (Rosja), w masywie Chibinów.

KLINOPTYLOLIT - 

Jest to minerał zaliczany do glinokrzemianów z grupy zeolitów. Jest on odmianą heulandytu będącą pod względem chemicznym uwodnionym glinokrzemianem sodu, potasu i wapnia o wzorze ((Na,K,Ca)[(Al, Si)Si8O18] x 7H2O). Klinoptylolit jest produktem działalności procesów hydrotermalnych, ale może powstawać również na skutek przeobrażania pyłów wulkanicznych oraz tufów. Krystalizuje w układzie jednoskośnym i zwykle tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym lub płytkowym. Nazwa minerału pochodzi od połączenia greckich słów: klinos (nachylony), ptylon (pióro) oraz lithos (skała). Klinoptylolit posiada szereg zastosowań komercyjnych, na przykład w budownictwie, rolnictwie, hodowli zwierząt, w szeroko pojętej ochronie środowiska i wód oraz wiele innych.

KONCENTRATOR TLENU - 

Jest to urządzenie wykorzystywane w medycynie i umożliwiające prowadzenie tlenoterapii, poprzez ciągłe, stabilne dostarczanie pacjentowi powietrza ze zwiększoną zawartością tlenu. Istnieje wiele modeli tego urządzenia; najprostsze z nich zawierają dwa cylindry wypełnione zeolitem, którego zadaniem jest absorbowanie azotu z powietrza, dzięki czemu procentowe stężenie tlenu w podawanej pacjentowi mieszaninie gazów wzrasta. Zastosowanie tego urządzenia stanowi bezpieczniejszą alternatywę, niż tradycyjne butle z tlenem, ponieważ nie zachodzi tu groźba pożaru w razie wycieku. Koncentratory tlenu mogą również być wykorzystywane w procesach przemysłowych.

LAUMONTYT - 

Jest to pospolity minerał z grupy glinokrzemianów, zaliczany do zeolitów. Laumontyt jest bardzo rozpowszechniony, często wypełnia szczeliny i pustki skał magmowych oraz metamorficznych, takich, jak granity, andezyty, łupki itp. Pod względem chemicznym jest on uwodnionym glinokrzemianem wapnia o wzorze Ca[Al2Si4O12] x 4 H2O. Krystalizuje w układnie jednoskośnym, tworząc osobniki białe, szare, żółtawe, czerwonawe lub bezbarwne. Jego kryształy zwykle posiadają pokrój słupkowy lub igiełkowy i jeśli są prawidłowo wykształcone, posiadają wyraźne prążkowanie. Laumontyt niekiedy bywa wykorzystywany w jubilerstwie. Nazwa minerału wywodzi się od nazwiska jego odkrywcy, francuskiego geologa, F.N. Giletta de Laumonta.

MERLINOIT - 

Merlinoit jest rzadko spotykanym, bezbarwnym zeolitem o wzorze chemicznym |(K,Ca0.5,Ba0.5,Na)10(H2O)22|[Al10Si22O64]. Po raz pierwszy został odkryty w 1977 roku we Włoszech, zaś jego nazwa upamiętnia profesora Stefano Merlino z Uniwersytetu w Pizie (Włochy). Poza miejscem odkrycia występuje także w Kalifornii (USA) i pod Oceanem Indyjskim, jednakże ze względu na duże podobieństwo w philipsytu, może występować w większej ilości lokalizacji, ale być mylnie klasyfikowany jako philipsyt.

MEZOLIT - 

Jest to rzadki minerał z grupy krzemianów, należący do gromady zeolitów. Jest uwodnionym glinokrzemianem sodu i wapnia o wzorze Na2Ca2[Al6Si9O30] x 8 H2O. Krystalizuje w układzie jednoskośnym i zwykle tworzy kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym lub włosowym, z wyraźnym prążkowaniem w kierunku równoległym do wydłużenia słupa. Często tworzy tez zbliźniaczenia i wówczas jego kryształy wykazują pokrój pseudorombowy. Tworzy zbite, groniaste, nerkowate i promieniste skupienia. Występuje w pustkach w skałach wulkanicznych, często w towarzystwie innych zeolitów. Nazwa mezolit pochodzi od połączenia greckich słów mesos = średni, środek i lithos = kamień i oznacza w wolnym tłumaczeniu „pośredni kamień”. Zgodnie z nazwą, mezolit stanowi ogniwo pośrednie pomiędzy natrolitem i skolecytem, zarówno pod względem chemicznym, jak i fizycznym.

MODERNIT - 

Jest to bardzo rzadki minerał, należący do glinokrzemianów z grupy zeolitów. Mordenit występuje jedynie w kilku miejscach na świecie. Jest on uwodnionym glinokrzemianem wapnia, potasu i sodu o wzorze (Ca, K2, Na2)[Al2Si10O24] x 7 H2O. Niekiedy może zawierać w swoim składzie chemicznym stront – taką odmianę nazywa się astonitem. Mordenit zwykle tworzy kryształy o pokroju igiełkowym lub włoskowym, nieco rzadziej – słupkowym. Występuje w pustkach skał wulkanicznych, będąc zazwyczaj minerałem wtórnym, ale może również stanowić produkt procesów hydrotermalnych. Nazwa minerału wywodzi się od miejscowości Morden (Kanada), gdzie został znaleziony i sklasyfikowany po raz pierwszy w 1864 r.

MONTESOMMAIT - 

Montesommait jest zeolitem o wzorze chem. |K9(H2O)10|[Al9Si23O64]. Tworzy bezbarwne i drobne (poniżej 1 mm), tetragonalne kryształy. Po raz pierwszy został odkryty w 1990 roku, zaś jego nazwa wywodzi się od miejsca znalezienia – Monte Somma w pobliżu Neapolu (Włochy). Nie został opisany nigdzie indziej, poza miejscem odkrycia.

MUTINAIT - 

Mutinait jest zeolitem o wzorze chem. |Na3Ca4(H2O)60|[Al11Si85O192] . Po raz pierwszy został odkryty w 1997 roku na Antarktydzie. Nazwa wywodzi się od słowa Mutina, będącego dawną nazwą Modeny we Włoszech, gdzie znajduje się uniwersytet, którego Wydział Nauk o Ziemi prowadzi badania nad zeolitami. Mutinait nie został znaleziony indziej, poza miejscem odkrycia.

NABESYT - 

Nabesyt jest zeolitem o wzorze chem. |Na2(H2O)4| [BeSi4O10] . Po raz pierwszy został znaleziony i opisany w 2002 roku w Południowej Grenlandii. Nazwa minerału wywodzi się od jego składu chemicznego: Na, Be, Si.

NATROLIT - 

Jest to pospolicie występujący minerał z grupy glinokrzemianów, zaliczany do zeolitów. Pod względem chemicznym jest on uwodnionym glinokrzemianem sodu o wzorze Na2[Al2Si3O10]·2H2O. Krystalizuje w układzie rombowym, zwykle tworząc wydłużone, słupkowe lub pręcikowe kryształy, niekiedy zakończone piramidką. Ściany kryształów mogą wykazywać prążkowanie równoległe do wydłużenia słupa. Natrolit jest produktem procesów hydrotermalnlych, często spotykanym w szczelinach i pęcherzach pogazowych bazaltów i melafirów, a także w pegmatytach i druzach sjenitów. Nazwa natrolit wywodzi się z połączenia łacińskich słów natrium = sód i lithos = kamień i oznacza, zgodnie z jego składem chemicznym, „kamień sodowy”.

OFFRETYT - 

Offretyt jest zeolitem o wzorze chem. |CaKMg)(H2O)16|[Al5Si13O36]. Tworzy drobne, heksagonalne kryształy o barwie białej lub bezbarwne. Po raz pierwszy został odkryty w Mont Samiol we Francji, w 1890 roku. Nazwany został na cześć profesora Alberta J.J. Offrét z Uniwersytetu w Lionie. Offretyt spotykany jest w lawach bazaltowych, zaś poza miejscem odkrycia znaleziony został także w Czechach, Niemczech i Włoszech.

PAHASAPAIT - 

Pahasapait jest zeolitem o wzorze chem. (Ca5.5Li3.6K1.2Na0.2)Li8(H2O)38| [Be24P24O96]. Tworzy bezbarwne lub bladoróżowe kryształy. Po raz pierwszy został odnaleziony w kopalni Tip Top Mine, w miejscowości Black Hills, w Południowej Dakocie (USA). Nazwa wywodzi się od słowa Pahasapa, pochodzącego z języka Indian i będącego dawną nazwą Black Hills.

PARTHEIT - 

Parthéit jest bardzo rzadkim zeolitem o wzorze chem. |(Ca2(H2O)4[Al4Si4O15(OH)2]. Tworzy wydłużone, pseudoheksagonalne kryształy o barwie białej lub bezbarwne. Po raz pierwszy został odnaleziony w 1979 roku w górach Taurus w Turcji. Nazwa wywodzi się od nazwiska prof. Erwin Parthé.

PAULINGIT - 

Jest to dość rzadki minerał z gromady krzemianów, zaliczany do zeolitów, o wzorze chemicznym [(K,Ca0,5,Na)10Al10Si32O84] × 34-44H2O. Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc bezbarwne, pomarańczowe, żółtawe lub czerwonawe kryształy. Paulingit jest produktem procesów hydrotermalnych i spotykany jest w bazaltach oraz piaskach. Nazwa minerału wywodzi się od nazwiska Linusa Paulinga (1901-1994), amerykańskiego profesora chemii.

 

PERMUTYT - 

Permutyty są syntetycznymi glinokrzemianami sodowymi, które posiadają zdolność ciągłej wymiany jonów sodowych na inne kationy. Permutyty otrzymuje się w procesie stapiania glinokrzemianów, krzemianów alkalicznych oraz związków glinu. Permutyt charakteryzuje się dużą odpornością na wysoką temperaturę oraz znaczną wytrzymałością mechaniczną. Znajduje praktyczne zastosowanie w procesie zmiękczania wody, a dokładnie wymiany jonów wapniowych, znajdujących się w wodzie, na jony sodowe z permutytu. Regenerację permutytów można przeprowadzić za pomocą stężonego roztworu NaCl. Przykładem permutytu jest analcyt o wzorze chem. Na[AlSi2O6]· H2O.

.

PHILLIPSYT - 

Jest to bardzo pospolity minerał, uwodniony glinokrzemian potasu i wapnia o wzorze chem. KCa[Al3Si5O16] x 6 H2O. Phillipsyt należy do gromady krzemianów z grupy zeolitów. Krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc kryształy o pokroju tabliczkowym, słupkowym lub igiełkowym. Phillipsyt bardzo rzadko tworzy pojedyncze kryształy – prawie zawsze kryształy są zbliźniaczone, tworząc formy o pokroju pseudorombowym, pseudoregularnym lub bardziej skomplikowane układy krzyżowe. Kryształy występują w skupieniach kulistych, groniastych, włóknistych lub promienistych. Phillipsyt jest bardzo rozpowszechnionym minerałem, często spotykanym w pustkach, i pęcherzach pogazowych skał bazaltowych. Jego nazwa wywodzi się od nazwiska mineraloga W. Phillipsa.

POLLUCYT - 

Pollucyt jest zeolitem o wzorze chem. |(Cs,Nan)(H2O)n|[AlSi2O6], gdzie Cs + n = 1. Tworzy dość duże kryształy, osiągające do 12 cm, o pokroju sześcianu, dwunastościanu lub przyjmujące formy trapezoidalne. Kryształy mogą mieć barwę białą, różową, szarą, błękitną lub być bezbarwne. Nazwa początkowo brzmiała Polluks od postaci z mitologii greckiej (Kastor i Polluks byli bliźniętami, wykarmionymi przez wilczycę), ponieważ w miejscu odkrycia (Włochy), minerał ten współwystępował z odmianą petalitu, zwaną kastor.

POMPA ZEOLITOWA - 

Jest to szczególny rodzaj pompy próżniowej, wykorzystującej w charakterze czynnika pompującego zeolity oraz ich zdolność do selektywnej absorpcji (sita molekularne). Urządzenie ma postać pojemnika wypełnionego zeolitem, który jest umieszczony w ciekłym azocie. Pompy zeolitowe uważane są za rodzaj pomp molekularnych, za pomocą których można uzyskać „czystą próżnię” do ciśnienia 10-3 Tr. Przewaga tego typu urządzeń nad pompami olejowymi i dyfuzyjnymi polega na braku zanieczyszczeń w postaci pary rtęci czy oleju.

ROGGINAIT - 

Rogginait jest zeolitem o wzorze chem. |Ca2(H2O)2.5| [BeAl2Si4O13(OH)2]. Minerał ten został po raz pierwszy odnaleziony w 1969 roku, zaś jego nazwa wywodzi się od nazwiska odkrywcy, włoskiego nauczyciela przyrody, Aldo G. Roggianiego. Ten sam minerał został też znaleziony w Rosji na Uralu, w 1986 roku i opisany jako ginzburgit. Dopiero po pewnym czasie zdano sobie sprawę z pomyłki, zaś nazwa ginzburgit nie jest już używana.

SITO MOLEKULARNE (nanosito) - 

Terminem sita molekularne określamy materiały nanoporowate, o bardzo wąskim, ściśle określonym zakresie rozmiarów porów, dzięki czemu możliwa jest selektywna absorpcja cząsteczek i związków chemicznych. Nanosita mają zdolność zatrzymywania pochłoniętych cząsteczek (adsorbatów) wewnątrz własnej porowatej sieci krystalicznej. Różne rodzaje sit molekularnych charakteryzują się rożna wielkością porów i kanałów.

Każdy rodzaj sit molekularnych posiada różną wielkość porów oraz strukturę kanałów. Nanosita używane są do oczyszczania cieczy i gazów, usuwania atomów promieniotwórczych, a także służą jako nośniki katalizatorów i wymieniacze jonowe. Do najważniejszych sit molekularnych zalicza się zeolity.


- Synonyms: nanosito
SKOLECYT - 

Jest to bardzo pospolity minerał, należący do glinokrzemianów z grupy zeolitów. Krystalizuje w układzie jednoskośnym i tworzy kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym, igiełkowym lub włoskowym. Kryształy wykazują prążkowanie zgodne z przebiegiem słupa i często są zbliźniaczone. Skolecyt jest produktem niskotemperaturowych procesów hydrotermalnym, często występującym w pustkach skał magmowych, głównie w bazaltach i melafirach. Spotykany jest również w granitach, sjenitach i pegmatytach, a także w szczelinach łupków krystalicznych i w kawernach przeobrażonych kontaktowo skał wapiennych.

Nazwa pochodzi od grackiego słowa skolex (robak) i odnosi się do zachowania skolecytu w płomieniu dmuchawy, gdzie minerał krzywi się i wykręca, niczym robak.

SORPCJA - 

Sorpcja jest procesem polegającym na pochłanianiu jednej substancji zwanej sorbatem przez inną, zwaną sorbentem. Sorpcja może być zarówno procesem chemicznym (chemisorpcja), jak i fizycznym (fizysorpcja). Sorbatem może być gaz, ciecz, lub ciało stałe rozpuszczone w cieczy, natomiast sorbentem może być ciało stałe lub ciecz. Jeżeli zjawisko zachodzi na granicy faz (na powierzchni sorbentu), mówimy o adsorpbcji. Jeśli natomiast proces zachodzi na całej objętości sorbentu, mamy do czynienia z absorpcją.


- Synonyms: SORBENT SORBAT ADSORBCJA ABSORBCJA
STELLERYT - 

Stelleryt jest zeolitem o wzorze chem. |(Ca)4(H2O)28| [Al8Si28O72]. Po raz pierwszy został znaleziony i sklasyfikowany w 1909 roku, na wyspie Commander, na morzu Beringa. Nazwa minerału upamiętnia Wilhelma Stellera (1709-1746), badacza nauk przyrodniczych, który dokonał szeregu odkryć na wyspie Commander.

STILBIT (desmin) - 

Jest to pospolity minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy zeolitów. Pod względem chemicznym jest to uwodniony glinokrzemian wapnia o wzorze chem. Ca[Al2Si7O18]x7H2O. Krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc skupienia snopowe, ziarniste, zbite, kuliste lub promieniste. Często tworzy zbliźniaczenia, przyjmując pokrój pseudorombowy, występują również zbliźniaczenia krzyżowe. Prawidłowo wykształcone kryształy desminu są często spotykane w druzach. Nazwa minerału pochodzi od greckiego słowa stilbe (połysk). Alternatywna nazwa desmin również pochodzi z greki, gdzie desme oznacza snop, co odnosi się do typowych dla minerału skupień snopowych.

THOMSONIT - 

Jest to rzadki minerał zaliczany do glinokrzemianów z grupy zeolitów. Jest uwodnionym glinokrzemianem sodu i wapnia o wzorze chem. NaCa2[Al5Si5O20]x6H2O. Krystalizuje w układnie rombowym, tworząc kryształy o pokroju tabliczkowym, blaszkowym, słupkowym lub igiełkowym. Na ścianach bocznych kryształów występują charakterystyczne bruzdy. Thomsonit często tworzy zbliźniaczenia. Występuje w postaci skupień zbitych, groniastych, ziarnistych lub kulistych, często tworząc koncentryczne konkrecje. Jest produktem procesów hydrotermalnych, rzadko spotykanym w pęcherzach pogazowych i szczelinach melafirów oraz bazaltów. Niekiedy występuje również w druzach diabazów i cieszynitów, a także w łupkach metamorficznych. Jest cennym minerałem kolekcjonerskim, wykorzystywanym też w jubilerstwie. Nazwa minerłau pochodzi od nazwiska szkockiego geologa i chemika, T. Thomsona.

YUGAWARALIT - 

Jest to bardzo rzadki minerał z gromady krzemianów, zaliczany do zeolitów. Pod względem chemicznym jest uwodnionym glinokrzemianem wapnia o wzorze chem. Ca[Al2Si6O16] x 4H2O. Krystalizuje w układzie jednoskośnym lub trójskośnym, tworząc białe, różowe lub bezbarwne kryształy, głównie o pokroju tabliczkowym. Występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych lub w formie naskorupień. Jest produktem procesów hydrotermalnych, występującym w pustkach skał wulkanicznych. Można też spotkać prawidłowo wykształcone kryształy o formia szczotek krystalicznych, występujące w geodach oraz druzach. Nazwa wywodzi się od Yugawara w Japonii, gdzie w 1952 roku po raz pierwszy znaleziono ten minerał.

ZEOLITY -  duża grupa minerałów glinokrzemianowych (gromada krzemianów) o różnym składzie chemicznym, właściwościach i postaci kryształów. Uwodnione glinokrzemiany sodu i wapnia, w rzadszym stopniu baru, strontu, potasu, magnezu, manganu. Grupę tę wydzielił w 1756 roku szwedzki mineralog Axel Frederik Cronstedt. Nazwa pochodzi z gr. dzeo = wrzeć (kipieć), zein = gotować i lithos = kamień (skała) co oznacza "wrzące kamienie" i nawiązuje do cechy charakterystycznej tej grupy: pod wpływem ogrzewania zawarta w nich woda "wrze" = "pieni się" pokrywając powierzchnię pęcherzykami (efekt uwalniania zawartej w zeolitach wody).
- Synonyms: zeolite zeolith
ZSM-5 - 

Jest to syntetyczny zeolit, opatentowany w 1978 roku przez firmę Mobil Oil (USA). ZSM-5 jest wiodącym materiałem w grupie syntetycznych zeolitów i stosowany jest w produkcji katalizatorów i adsorbentów, używanych w przemyśle petrochemicznym. Wśród najważniejszych zastosowań ZSM-5 należy wymienić: proces MTG, reforming benzyn, oczyszczanie powietrza z par rozpuszczalników organicznych oraz separacja i izomeryzacja związków aromatycznych. Nazwa wywodzi się od angielskich słów Zeolite Secony-Mobil.


- Synonyms: zeolit syntetyczny sito

Ludzie

Warning: Illegal string offset 'name' in /home/zeolitex/domains/zeo4.info/public_html/wp-content/themes/toolbox/zeopedia.php on line 24 o
Warning: Illegal string offset 'place' in /home/zeolitex/domains/zeo4.info/public_html/wp-content/themes/toolbox/zeopedia.php on line 24 o

    Warning: Illegal string offset 'publikacje' in /home/zeolitex/domains/zeo4.info/public_html/wp-content/themes/toolbox/zeopedia.php on line 24 Warning: Invalid argument supplied for foreach() in /home/zeolitex/domains/zeo4.info/public_html/wp-content/themes/toolbox/zeopedia.php on line 24

Publikacje